صورت‌وضعیت مهم‌ترین سندِ مالیِ هر پیمان است: پیمانکار با آن کارکردِ خود را اعلام می‌کند و کارفرما بر پایهٔ آن پرداخت می‌کند. اما میانِ کارکرد، پیش‌پرداخت، کسورِ قانونی و حسنِ انجامِ کار، رسیدن به «مبلغِ قابلِ پرداخت» برای بسیاری گیج‌کننده است. در این مقاله همه را با یک مثالِ عددی و به زبانِ ساده توضیح می‌دهیم.
صورت‌وضعیت گزارشِ مقدار و مبلغِ کارِ انجام‌شده تا یک تاریخِ مشخص است. معمولاً به‌صورتِ تجمعی تهیه می‌شود: یعنی کلِ کارکرد از ابتدای پیمان تا امروز، و مبلغِ این دوره از تفاوتِ آن با صورت‌وضعیتِ قبلی به دست می‌آید.
| کسر | درصدِ رایج | توضیح |
|---|---|---|
| حسنِ انجامِ کار | ۱۰٪ | نزدِ کارفرما می‌ماند و پس از تحویلِ قطعی و پایانِ دورهٔ تضمین آزاد می‌شود. |
| بیمه | طبقِ قرارداد (مثلاً ۵٪) | تا ارائهٔ مفاصاحسابِ بیمه نگه داشته می‌شود. |
| مالیات | طبقِ قانون (مثلاً ۳٪) | علی‌الحسابِ مالیاتِ پیمانکار که کارفرما کسر و واریز می‌کند. |
| استهلاکِ پیش‌پرداخت | به نسبتِ کارکرد | بخشی از پیش‌پرداختِ گرفته‌شده که در هر صورت‌وضعیت پس داده می‌شود. |
درصدهای جدول نمونه‌اند؛ مبنا همیشه قرارداد و قوانینِ روز است.
فرض کنید کارفرما ۲۵٪ مبلغِ پیمان را پیش‌پرداخت داده است. این پول وام نیست، ولی باید در طولِ کار برگردد. روشِ رایج این است که از هر صورت‌وضعیت، به همان ۲۵٪ِ کارکردِ دوره کم شود تا وقتی که پیش‌پرداخت کامل مستهلک شود. در صورت‌وضعیتِ قطعی هر مقدار که مانده باشد یک‌جا کسر می‌شود.
کارکردِ این دوره ۲۰۰ میلیون تومان، پیش‌پرداخت ۲۵٪، مالیات بر ارزش افزوده ۱۰٪، بیمه ۵٪، مالیاتِ علی‌الحساب ۳٪ و حسنِ انجامِ کار ۱۰٪:
| ردیف | مبلغ (میلیون تومان) |
|---|---|
| کارکردِ دوره | ۲۰۰ |
| مالیات بر ارزش افزوده (۱۰٪) | + ۲۰ |
| استهلاکِ پیش‌پرداخت (۲۵٪) | − ۵۰ |
| کسرِ بیمه (۵٪) | − ۱۰ |
| مالیاتِ علی‌الحساب (۳٪) | − ۶ |
| حسنِ انجامِ کار (۱۰٪) | − ۲۰ |
| قابلِ پرداخت | ۱۳۴ |
پس با اینکه ۲۰۰ میلیون کار انجام شده، این دوره ۱۳۴ میلیون واریز می‌شود. ۵۰ میلیون قبلاً به‌صورتِ پیش‌پرداخت گرفته شده و ۳۶ میلیون کسورات است که بخشی از آن (حسنِ انجامِ کار و بیمه) بعداً آزاد می‌شود. نگه‌داشتنِ دقیقِ همین ماندهٔ کسورات است که در پایانِ پروژه پول را از دست رفتن نجات می‌دهد.
همین منطق در سمتِ دیگر هم برقرار است: شما برای پیمانکارانِ جزء صورت‌وضعیت تأیید می‌کنید و از آن‌ها کسر می‌کنید. اگر هر دو سمت در یک نرم‌افزار باشد، سودِ واقعیِ هر پروژه و هر کارگاه روشن است.
صورت‌وضعیتِ تأییدشده یک صورتحسابِ فروشِ خدمات است و باید با الگوی «پیمانکاری» و شمارهٔ قرارداد به سامانهٔ مؤدیان ارسال شود. دقت کنید که صورتحساب بر پایهٔ کارکرد و مالیات بر ارزش افزوده است، نه مبلغِ خالصِ پس از کسورات.
در نرم‌افزار پیمانکاری بی‌سی ویژن مراحلِ کار و وزنِ هر مرحله از قرارداد می‌آید و صورت‌وضعیت از درصدِ پیشرفت ساخته می‌شود. کسورات با درصدهای قرارداد محاسبه، فاکتور خودکار صادر و حسنِ انجامِ کار تا آزادسازی نگه داشته می‌شود. کارفرما هم می‌تواند صورت‌وضعیت را در پرتالِ خودش ببیند و تأیید کند.
پیمانکاری در شرایطِ امروز با تورم، کمبودِ نقدینگی و پرداختِ دیرهنگام دست‌وپنجه نرم می‌کند. چند راهِ عملی برای کم‌کردنِ این فشارها:
صورت‌وضعیت را منظم و در موعد بفرستید؛ صورت‌وضعیتِ دیر، پرداختِ دیرتر می‌آورد. صورت‌جلسه‌های کارکرد را هم‌زمان با کار امضا بگیرید تا هنگامِ بررسی بهانه‌ای نماند. پرتالِ کارفرما و یادآوریِ پیامکیِ صورت‌وضعیتِ بررسی‌نشده، پیگیری را از تماس‌های پیاپی به یک روندِ رسمی تبدیل می‌کند.
بندِ تعدیل یا شرایطِ افزایشِ بها را پیش از امضای قرارداد روشن کنید و برای تغییرِ کار حتماً «دستورِ تغییر» یا الحاقیهٔ کتبی بگیرید. مصالحِ اصلی را تا جایی که نقدینگی اجازه می‌دهد زودتر بخرید و قیمتِ خرید را در برآوردهای بعدی به‌روز کنید.
حسنِ انجامِ کار و کسرِ بیمهٔ هر پروژه طلبِ شماست. فهرستِ این طلب‌ها را جدا نگه دارید و به محضِ تحویلِ موقت یا گرفتنِ مفاصاحسابِ بیمه پیگیرِ آزادسازی باشید؛ در بسیاری از شرکت‌ها این پول سال‌ها فراموش می‌شود.
هر هزینه، هر حواله و هر روزِ کارگر را به پروژه و کارگاهِ خودش نسبت دهید. وقتی سود و زیانِ هر کارگاه جدا دیده شود، اسراف در مصالح یا کارکردِ کمِ ماشین‌آلات زود معلوم می‌شود، نه در پایانِ پروژه.
با پیمانکارانِ جزء هم قرارداد و صورت‌وضعیت داشته باشید و همان کسورات را از آن‌ها نگه دارید. پرداخت فقط پس از تأییدِ کارکرد، بهترین ابزارِ کنترلِ کیفیت و زمان است.
در نرم‌افزار فقط آخرین صورت‌وضعیتِ تأییدشده لغو می‌شود تا ترتیبِ تجمعی به هم نخورد؛ سپس اصلاح و دوباره تأیید می‌شود.
خیر؛ برای هر قرارداد قابلِ تنظیم است و پیش‌فرض‌ها را می‌توانید عوض کنید.
بله؛ پیمانکاری روی حسابداری شرکتی سوار است و همه‌چیز در دفاتر، سود و زیان و ترازنامه ثبت می‌شود.
همهٔ امکاناتی که در این مقاله آمد در نرم‌افزار پیمانکاری ساختمان بی‌سی ویژن هست. تحت وب است، نصب نمی‌خواهد و روی گوشی و کامپیوتر کار می‌کند. می‌توانید ۱۴ روز رایگان امتحان کنید و قیمتِ به‌روز را در صفحهٔ تعرفه‌ها ببینید.
